ATMOSFER VE ÖZELLİKLERİ

ATMOSFER VE ÖZELLİKLERİ

 

Dünyayı çepeçevre saran ve içinde çeşitli gazların bulunduğu tabakaya denir.

Atmosferde %78 azot, %21 oksijen, %1 su buharı,Karbondioksit  vb. gazlar vardır.  

ATMOSFERİN FAYDALARI

Güneşten gelen zararlı ışınları süzer.

Meteorların dünyamıza düşmesini büyük oranda engeller.

 Canlılar için gerekli gazları bulundurur.

 İklim olayları meydana gelir.

 Dünyamızın aşırı ısınmasını ve soğumasını engeller.

Güneş ışınlarını dağıtır. Böylece gölgede kalan yerlerin de aydınlanmasını sağlar.

Dünya ile birlikte dönerek sürtünmeden doğacak yanmayı engeller

 

.  

 

ATMOSFERİN KATMANLARI  

 

 

 

 

1)TROPOSFER: Kalınlığı Ekvatorda fazla  Kutuplarda azdır. Bunun sebepleri:

Sıcaklığın etkisiyle Ekvatorda yükselici, kutuplarda alçalıcı hava hareketlerinin olmasıdır.

Yerçekiminin kutuplarda daha fazla olmasıdır.

Çizgisel hız ve savrulmanın Ekvatorda daha fazla olması.

ÖZELLİKLERİ:

Atmosferde bulunan gazların %75 ‘i ve su buharının tamamı bu katmandadır.

Yoğunluğu en fazla olan katmandır.

Yeryüzünü etkileyen bütün iklim olayları bu katmanda görülür.

Troposfer daha çok yerden yansıyan ışınlarla alttan itibaren ısındığı için  yükseldikçe sıcaklık azalır.

Yatay yönde de Ekvatordan kutuplara doğru sıcaklık azalır. Sebebi, dünyanın şeklinden dolayı güneş ışınlarının düşme açısının küçülmesidir.

2)STRATOSFER: İklim olayları görülmez. Sıcaklık değişimi yok gibidir.

3)OZONOSFER: Güneşten gelen morötesi (ultraviyole) ışınlar tarafından oksijen moleküllerinin  O3  ‘e dönüştürülmesiyle oluşur.

Güneşten gelen zararlı ışınları tutar, soğumayı önler.

4)KEMOSFER: Az miktarda zararlı ışın tutulur.*Gazların iyonlaşmaya başladığı yerdir.

5)İYONOSFER: Radyo dalgalarını en iyi yansıtan tabakadır.

6)EKZOSFER: Atmosferin en dış sınırıdır.

 

ATMOSFER VE ÖZELLİKLERİ

Dünyayı çepeçevre saran ve içinde çeşitli gazların bulunduğu tabakaya denir.

Atmosferde %78 azot, %21 oksijen, %1 su buharı,Karbondioksit  vb. gazlar vardır.

                                                 

ATMOSFERİN FAYDALARI

·        Güneşten gelen zararlı ışınları süzer.

·        Meteorların dünyamıza düşmesini büyük oranda engeller.

·        Canlılar için gerekli gazları bulundurur.

·        İklim olayları meydana gelir.

·        Dünyamızın aşırı ısınmasını ve soğumasını engeller.

·        Güneş ışınlarını dağıtır. Böylece gölgede kalan yerlerin de aydınlanmasını sağlar.

·        Dünya ile birlikte dönerek sürtünmeden doğacak yanmayı engeller.

ATMOSFERİN KATMANLARI

1)TROPOSFER: Kalınlığı Ekvatorda fazla  Kutuplarda azdır. Bunun sebepleri:

·        Sıcaklığın etkisiyle Ekvatorda yükselici, kutuplarda alçalıcı hava hareketlerinin olmasıdır.

·        Yerçekiminin kutuplarda daha fazla olmasıdır.

·        Çizgisel hız ve savrulmanın Ekvatorda daha fazla olması.

 

ÖZELLİKLERİ:

·        Atmosferde bulunan gazların %75 ‘i ve su buharının tamamı bu katmandadır.

·        Yoğunluğu en fazla olan katmandır.

·        Yeryüzünü etkileyen bütün iklim olayları bu katmanda görülür.

·        Troposfer daha çok yerden yansıyan ışınlarla alttan itibaren ısındığı için  yükseldikçe sıcaklık azalır.

·        Yatay yönde de Ekvatordan kutuplara doğru sıcaklık azalır. Sebebi, dünyanın şeklinden dolayı güneş ışınlarının düşme açısının küçülmesidir.

   ·          

2)STRATOSFER: İklim olayları görülmez. Sıcaklık değişimi yok gibidir.

3)OZONOSFER: Güneşten gelen morötesi (ultraviyole) ışınlar tarafından oksijen moleküllerinin  O3  ‘e dönüştürülmesiyle oluşur.

Güneşten gelen zararlı ışınları tutar, soğumayı önler.

4)KEMOSFER: Az miktarda zararlı ışın tutulur.*Gazların iyonlaşmaya başladığı yerdir.

5)İYONOSFER: Radyo dalgalarını en iyi yansıtan tabakadır.

6)EKZOSFER: Atmosferin en dış sınırıdır.

 

 

Atmosferin Bileşimi

Atmosfer, yerkürenin katı bölümünü saran, çoğunlukla gaz ve buharlardan oluşan bir kılıftır. Toplam kütlesinin yaklaşık 5,1 x 1.000.000.000.000.000 (15 sıfır) ton olduğu sanılmaktadır; bu da Dünya’nın toplam kütlesinin milyonda birinden daha azdır. Atmosferin yeryüzüne yakın katmanlarının yüzde 75,5’i azot, yüzde 23,1’i de oksijenden oluşur. Su buharı da, mevsimlere ve bulunulan yere göre değişiklikler göstermesine karşılık, atmosferin önemli bir parçasıdır. Atmosferde ayrıca argon, karbondioksit, neon, helyum, metan, kripton, hidrojen, ozon ve ksenon bulunur; bunlara toz ve duman gibi maddeler de katılır.

100 km yükseğe kadar azot-oksijen oranında önemli bir değişiklik olmaz, yalnızca 20-30 km arasındaki yüksekliklerde bir ozon yoğunlaşması gözlenir. Bu ozon katmanının önemli bir işlevi vardır, çünkü güneşten gelen morötesi ışınların büyük bir bölümü bu katman tarafından süzülür. Ama buradaki ozon hem miktar, hem de yüzde olarak çok fazla değildir.

100 km’nin üzerinde hızlı bir ısı düşmesi gözlenir. Buradaki gazlar artık çok ince katmanlar biçimindedir. Daha çok da hafif gazlar bulunur. Bu gazlar morötesi ışınların etkisiyle ayrışır ve böylece

 

Eski Yunanca atmos (buğu) ve sphaira (küre) sözcüklerinden oluşan atmosfer, bir uzay cismini saran gaz kümesini anlatır. Yerçekimi nedeniyle bu gazın içinde yer alan elementler uzay cisminden kopup boşluğa karışamazlar. Dünya'nın atmosferi 1.500 km yüksekliğe kadar çıkan bir küre oluşturur, ama toplam kütlesinin dörtte üçü en alttaki 10,5 km'lik bölümde bulunur.

Atmosferin Yapısı

Atmosfer, kendini ısı farklılıklarıyla gösteren çeşitli bölümlere ayrılır. Bunların en altta, yeryüzüne en yakın olanına troposfer denir. Troposferin bir sonraki katman olan stratosfere kadar yüksekliği kutuplarda 7-8 km’yi, Ekvator’da ise 16-17 km’yi bulur. En önemli özelliği yüksek ölçüde su buharı içermesi ve içinde havanın yatay olduğu kadar düşey hareketler de yapmasıdır. Yükseğe çıkıldıkça ısı da düşer; bu düşüş stratosfere kadar sürer. Bu katmandaki ısı Ekvator’da –80 dereceyken kutuplarda –55 derece dolayındadır.

Atmosfer tüm hava dolaşımı, bulutlar ve fırtınalar, kısacası meteorolojik olayların hepsi troposferde, yani en çok 8-13 km’ler arasında olur.

Troposferden sonra stratosfer gelir. O da ortalama 11-50 km’ler arasında yer alır. Sıcaklık troposfer ile stratosfer arasındaki bölgede –55 ile –80 derece arasında değişirken, stratosferin üst bölümlerinde +50 dereceye kadar çıkar. Bunun nedeni morötesi ışınların bu bölgede emilmesidir. Ozon katmanının oluşması da zaten bu sürecin bir sonucudur. Yeryüzünde yaşam için gerekli olan ozon, stratosferin bu üst katmanlarında üretilir. Stratosferde gözlenen ısı değişmelerinin ise mevsimlere bağlı olduğu belirlenmiştir.

Stratosferden sonraki bölüme mezosfer adı verilir, o da 80 km yükseğe kadar çıkar. Mezosferde ısı yeniden –80 ile –130 dereceye kadar düşer. 80 km’den 1.000 km’ye kadar olan bölüme iyonosfer adı verilir. Burada ısı gene belirgin bir biçimde artar. Gündüz ya da gece olmasına göre 600 km yükseklikte 1.000 ile 2.500 derece sıcaklıklar vardır. Adından da anlaşıldığı gibi, atmosferdeki gazlar bu katmanda düzenli bir iyonlaşma süreci içindedir; iyonlaşma daha yüksek bölgelerde daha da yoğunlaşır.

Ekzosfer ise atmosferin son katmanını oluşturur. Burada artık belirgin bir sınır olmadan boşluğa geçiş vardır.

 

Atmosfer ve Özellikleri

Atmosfer: Yeryuvarlağını çevreleyen ve hayatın gelişmesine imkan veren gaz kütlesine denir.(Havaküre)

Atmosfer yerçekimininde etkisiyle birbirinden farklı içiçe kürelerden (katlardan) meydana gelmiştir.Bunların yoğunlukları, sıcaklıkları ve bileşimleri birbirinden faklıdır.

Atmosferin Katları

Troposfer: Yeryüzüne en yakın olan içinde bulunduğumuz tabakadır. Ekvatorda kalınlığı 16-17 km kutuplarda 8-10 km dir.

Bunun nedeni;

  • Ekvatorda havanın ısınarak yükselmesi ve kutuplarda havanın soğuyarak alçalması.
  • Kutuplarda yeçekiminin ekvatordan  fazla olması.
  • Dünyanın dönüş hızının ekvatorda daha fazla olmasıdır.

Troposferde 100m yükseldikçe sıcaklık 0,5°C azalır. Çünkü yüryüzü yerden yansıyan ışınlarla ısınır. Yükseldikçe bunun etkisinden uzaklaşıldığı için sıcaklık azalır.

Su buharının tamamı burada bulunur, dolayısıyla iklim olayları yanlız bu tabakada olur. Ayrıca atmosferdeki gazların %75 i bu tabakadadır. Yatay ve dikey hava hareketleri görülür. Gazların oranı (%78 azot %21 oksijen ve %1 diğer. ) bu tabakada hep sabittir bu gazlardan yanlız su buharı ve karbondioksit yerine ve zamanına göre değişik oranlar gösterir.

 

Stratosfer: Troposferden itibaren 30 km lere kadar çıkar. Bu tabakada dikey hava hareketleri görülmez yanlızca yatay hava hareketleri olur bu yüzden sıcaklık hiç değişmez heryerde -50°Cdir.

Mezosfer (Şemosfer): 90 km ye kadar çıkar. İki farklı tabakaya ayrılır.

A.Ozonosfer: İçerisindeki ozon gazından dolayı bu adı alır. Güneşin zararlı ışınlarının (Ultraviyole v.s.) süzülerek dünyaya ulaşmasını sağlar.Ayrıca dünyanın aşırı ısınıp soğumasınıda önler.

B.Kemosfer: İçerisinde oluşan bazı kimyasal tepkimelerden dolayı bu adı almıştır.Bu yüzden sıcaklığıda yüksektir(100°C). Az miktarda zararlı ışınları süzer.

İyonosfer: 300 km lere kadar çıkar. Bazıncın azalmasından dolayı buradaki gazlar iyonlaşmaya uğramış yani elektrik yüklü moleküllere ayrılmıştır.Bu durum rady dalgalarının bu tabakadan geçmesinede engel olur ve dünyaya geri yansıtır.Sıcaklık son derece yüksektir. Bu kata termosfer de denir.

Ekzosfer: Atmosferin en dış sınırıdır.Üst sınırı kesin olarak bilinmemekle bi,rlikte 1000 km den fazla olduğu kabul edilmektedir. Yeçekimi az oluğundan burada hava atomları yerçekiminden kurtulup uzaya kaçar.

 

Atmosferin Faydaları

  • İklim olaylarının görülmesini sağlar.
  • Canlı yaşamı için gerekli havayı sağlar.
  • Yerin aşırı ısınıp soğumasını engeller.
  • Dünya ile birlikte dönerek sürtünmeden kaynaklanabilecek yanmayı engeller.
  • Meteorların yere ulaşmasını engeller.
  • Isı, Işık, Ses v.b. şeylerin yansıtılmasını, yayılmasını sağlar.
  • Güneşten gelen zararlı ışınları süzer.

Atmosfer

Eski Yunanca atmos (buğu) ve sphaira (küre) sözcüklerinden oluşan atmosfer, bir uzay cismini saran gaz kümesini anlatır. Yerçekimi nedeniyle bu gazın içinde yer alan elementler uzay cisminden kopup boşluğa karışamazlar. Dünya'nın atmosferi 1.500 km yüksekliğe kadar çıkan bir küre oluşturur, ama toplam kütlesinin dörtte üçü en alttaki 10,5 km'lik bölümde bulunur.

                                                                      

Atmosferin Bileşimi

Atmosfer, yerkürenin katı bölümünü saran, çoğunlukla gaz ve buharlardan oluşan bir kılıftır. Toplam kütlesinin yaklaşık 5,1 x 1.000.000.000.000.000 (15 sıfır) ton olduğu sanılmaktadır; bu da Dünya’nın toplam kütlesinin milyonda birinden daha azdır. Atmosferin yeryüzüne yakın katmanlarının yüzde 75,5’i azot, yüzde 23,1’i de oksijenden oluşur. Su buharı da, mevsimlere ve bulunulan yere göre değişiklikler göstermesine karşılık, atmosferin önemli bir parçasıdır. Atmosferde ayrıca argon, karbondioksit, neon, helyum, metan, kripton, hidrojen, ozon ve ksenon bulunur; bunlara toz ve duman gibi maddeler de katılır.

100 km yükseğe kadar azot-oksijen oranında önemli bir değişiklik olmaz, yalnızca 20-30 km arasındaki yüksekliklerde bir ozon yoğunlaşması gözlenir. Bu ozon katmanının önemli bir işlevi vardır, çünkü güneşten gelen morötesi ışınların büyük bir bölümü bu katman tarafından süzülür. Ama buradaki ozon hem miktar, hem de yüzde olarak çok fazla değildir.

100 km’nin üzerinde hızlı bir ısı düşmesi gözlenir. Buradaki gazlar artık çok ince katmanlar biçimindedir. Daha çok da hafif gazlar bulunur. Bu gazlar morötesi ışınların etkisiyle ayrışır ve böylece burada oksijen serbest atomlar halinde bulunur. Işılayrışma dene bu olay 200 km yükseklikte daha da yüksek bir düzeye çıkar.

600-1,500 km arasında atmosferdeki oksijenin yerini, güneşteki lekelerin durumuna göre değişen bir biçimde, helyum alır, bunun üstünde de bir hidrojen katmanı bulunur. Onun için burada yerküreyi çepeçevre saran bir hidrojen tacından söz edilebilir.

Subuharı, yer ve zamana göre değişen biçimde, atmosferin alt katmanlarına karışmış olarak bulunur ve yaklaşık 10-15 km yükseklikten sonra azalmaya başlar. Yeryüzünün iklim ve meteoroloji koşulları üstünde bu su buharının önemli bir rolü vardır, çünkü bulutlara asılı olan su buharı yağış olarak yeryüzüne düşer

Atmosferin Yapısı

Atmosfer, kendini ısı farklılıklarıyla gösteren çeşitli bölümlere ayrılır. Bunların en altta, yeryüzüne en yakın olanına troposfer denir. Troposferin bir sonraki katman olan stratosfere kadar yüksekliği kutuplarda 7-8 km’yi, Ekvator’da ise 16-17 km’yi bulur. En önemli özelliği yüksek ölçüde su buharı içermesi ve içinde havanın yatay olduğu kadar düşey hareketler de yapmasıdır. Yükseğe çıkıldıkça ısı da düşer; bu düşüş stratosfere kadar sürer. Bu katmandaki ısı Ekvator’da –80 dereceyken kutuplarda –55 derece dolayındadır.

Atmosfer tüm hava dolaşımı, bulutlar ve fırtınalar, kısacası meteorolojik olayların hepsi troposferde, yani en çok 8-13 km’ler arasında olur.

Troposferden sonra stratosfer gelir. O da ortalama 11-50 km’ler arasında yer alır. Sıcaklık troposfer ile stratosfer arasındaki bölgede –55 ile –80 derece arasında değişirken, stratosferin üst bölümlerinde +50 dereceye kadar çıkar. Bunun nedeni morötesi ışınların bu bölgede emilmesidir. Ozon katmanının oluşması da zaten bu sürecin bir sonucudur. Yeryüzünde yaşam için gerekli olan ozon, stratosferin bu üst katmanlarında üretilir. Stratosferde gözlenen ısı değişmelerinin ise mevsimlere bağlı olduğu belirlenmiştir.

Stratosferden sonraki bölüme mezosfer adı verilir, o da 80 km yükseğe kadar çıkar. Mezosferde ısı yeniden –80 ile –130 dereceye kadar düşer. 80 km’den 1.000 km’ye kadar olan bölüme iyonosfer adı verilir. Burada ısı gene belirgin bir biçimde artar. Gündüz ya da gece olmasına göre 600 km yükseklikte 1.000 ile 2.500 derece sıcaklıklar vardır. Adından da anlaşıldığı gibi, atmosferdeki gazlar bu katmanda düzenli bir iyonlaşma süreci içindedir; iyonlaşma daha yüksek bölgelerde daha da yoğunlaşır.

Ekzosfer ise atmosferin son katmanını oluşturur. Burada artık belirgin bir sınır olmadan boşluğa geçiş vardır.

Eterdeki Radyo Dalgaları

1902 yılında Oliver Heaviside ile Arthur Kennelly birbirlerinden habersiz, çok yükseklerde iyonlaşmış hava katmanları bulunduğunu belirlemişlerdi. O zamandan beri bu tür elektrik ileten katmanların sayısının daha da çok olduğu bulunmuştur; bunlar radyo dalgalarının dünyaya geri yansıtılmasında kullanılmaktadır. Elektron yoğunluğu ve iletkenlik özelliklerine göre her katman belli uzunluktaki radyo dalgalarını yansıtır, bu da radyo dalgalarının yerküreyi dolaşmasını sağlar. Hava moleküllerinin iyonlaşması güneş ışınlarına bağlı olduğu için, radyo dalgalarının yayılması da güneşten ve onun üstündeki lekelerin hareketinden etkilenir.

 

YÜKSEKLİK

km

SICAKLIK

C

ÖZELLİKLERİ

ADI

10.000

UZAY

 

 

 

 

 

 

 

 

250

 

 

 

 

EKZOSFER

 

 

250-300

 

80

 

 

İYONOSFER

 

80-90

 

 

 

ŞEMOSFER

 

 

 

 

 

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !